Je restaurantnaam als merk registreren en je recepten beschermen

Door je restaurantnaam als merk te registreren, versterk je de juridische bescherming ervan. Daarmee krijg je meer mogelijkheden om op te treden tegen partijen die een verwarrend gelijkende naam gebruiken voor vergelijkbare producten of diensten.

Dat is vooral waardevol wanneer je naamsbekendheid groeit of je plannen hebt voor nieuwe vestigingen en eigen producten. Je bouwt dan verder op een naam waarin je al tijd en geld hebt geïnvesteerd.

Waarom een merkregistratie loont voor je restaurant

Een inschrijving bij de KvK beschermt je restaurantnaam niet automatisch. Zoals de KvK uitlegt over handelsnamen en merknamen, ontstaat handelsnaambescherming door de naam daadwerkelijk te gebruiken. De reikwijdte hangt onder meer af van je activiteiten en naamsbekendheid en kan lokaal of landelijk zijn. Een merkregistratie bij BOIP biedt bescherming in de hele Benelux voor de opgegeven producten en diensten.

Met die registratie leg je vast wie de merkhouder is en waarvoor het merk beschermd wordt. Je kunt het vervolgens zelf gebruiken, overdragen of anderen via een licentie toestemming geven om er onder afgesproken voorwaarden mee te werken.

Je restaurantnaam als waardevol bezit

Naarmate meer gasten je restaurant kennen, kan ook de naam commerciële waarde krijgen. Bij een verkoop kun je het geregistreerde merk daarom mee overdragen. Wil je uitbreiden via franchise, dan kun je afspraken maken over het gebruik van de naam en de voorwaarden waaraan andere ondernemers moeten voldoen.

Denk aan een Utrechtse bistro die bekendstaat om haar huisgemaakte sauzen. Als de sauzen later onder dezelfde naam in winkels verschijnen, helpt een passende merkregistratie ook om dat gebruik te beschermen. De registratie moet dan wel aansluiten bij de producten die de bistro verkoopt.

Bescherming tegen verwarring en merkinbreuk

Als een andere ondernemer een vergelijkbare naam gebruikt of registreert, kan er een conflict ontstaan. Door vooraf onderzoek te doen en je merk tijdig vast te leggen, verklein je de kans op discussies die later veel tijd en geld kosten.

Stel dat je al enkele jaren een restaurant runt en je een brief krijgt van iemand die jouw naam als merk heeft geregistreerd. Dat betekent niet automatisch dat je moet stoppen: ook oudere handelsnaamrechten kunnen meetellen. Welke partij sterker staat, hangt onder meer af van het eerdere gebruik, de activiteiten en het risico op verwarring.

Stap 1: controleer of je restaurantnaam beschikbaar is

Bepaal eerst waar je merkbescherming nodig hebt: in de Benelux, in de Europese Unie of in andere landen. Voor Nederland, België en Luxemburg dien je een aanvraag in bij BOIP, het merkenbureau voor de Benelux. Dat kun je zelf doen of met hulp van een merkengemachtigde of een gespecialiseerde advocaat.

Onderzoek vervolgens of er oudere rechten bestaan die met jouw naam kunnen botsen. Die controle is je eigen verantwoordelijkheid. Zoek in het merkenregister van BOIP en in TMview, waar je merken uit verschillende landen kunt vinden. Bekijk daarnaast het Handelsregister en zoek online naar restaurants die de naam al gebruiken.

Kijk daarbij verder dan exacte overeenkomsten. ‘De Zuidertafel’ kan bijvoorbeeld te veel lijken op ‘Zuidertafel’ als beide namen voor restaurantdiensten worden gebruikt. Niet alleen de schrijfwijze telt mee, maar ook de klank, de betekenis en het aanbod waarvoor het merk is geregistreerd.

Een eerste controle kun je gratis zelf uitvoeren. Wil je meer zekerheid voordat je investeert in je naam en uitstraling, dan kun je een specialist een uitgebreid merkonderzoek laten uitvoeren. Die beoordeelt ook welke gevonden overeenkomsten een juridisch risico vormen.

Controleer tegelijk of de bijpassende domeinnaam beschikbaar is en welke zoekresultaten je naam oplevert. Meer over lokale zichtbaarheid lees je in ons artikel over hoe je restaurant in het Google Local Pack komt.

Stap 2: kies de juiste merkklassen

In je aanvraag omschrijf je voor welke producten en diensten je bescherming wilt. Deze zijn verdeeld over 45 klassen, maar vooral de precieze omschrijving bepaalt wat je registratie dekt. Achteraf kun je de lijst wel beperken, maar niet uitbreiden. Voor extra producten of diensten is een nieuwe aanvraag nodig.

Klasse 43 en bescherming in het buitenland

Restaurantdiensten vallen in klasse 43. Wil je hetzelfde merk ook buiten de Benelux beschermen, dan kun je onder voorwaarden gebruikmaken van het recht van voorrang. Dien je binnen zes maanden een vervolgaanvraag in, dan kun je voor hetzelfde merk en de overlappende producten en diensten de datum van je eerste aanvraag inroepen.

Zo krijg je enige tijd om te bepalen in welke landen aanvullende bescherming zinvol is. Je moet die bescherming wel apart aanvragen; een registratie in de Benelux geldt niet automatisch daarbuiten.

Welke merkklassen heeft een restaurant nodig?

Voor je restaurant vormt klasse 43 doorgaans de basis. Verkoop je daarnaast verpakte producten onder je eigen merk, dan kunnen er extra productklassen nodig zijn. Welke dat zijn, hangt af van het product: klasse 30 omvat bijvoorbeeld sauzen, koffie en brood, maar niet alle voedingsmiddelen.

Ook aanvullende diensten kunnen een andere klasse vragen. Voor bepaalde winkeldiensten of zakelijke ondersteuning aan franchisenemers kan klasse 35 relevant zijn. Laat je keuze daarom aansluiten op je concrete activiteiten en uitbreidingsplannen, in plaats van alvast zoveel mogelijk klassen toe te voegen.

Stap 3: registreer je restaurantmerk bij BOIP

Je kunt een merk aanvragen als persoon of als rechtspersoon, bijvoorbeeld een B.V. Bepaal vooraf wie de merkhouder wordt, zodat de registratie aansluit bij de eigendom en de organisatie van je restaurant.

Je merkaanvraag indienen

Na het beschikbaarheidsonderzoek en de keuze voor je producten en diensten dien je de aanvraag online in bij BOIP. Daarbij kies je bijvoorbeeld voor een woordmerk voor je naam of een beeldmerk voor je logo. Wil je beide afzonderlijk beschermen, dan zijn doorgaans aparte aanvragen nodig.

Na indiening ontvang je een aanvraagnummer. Als je aanvraag aan de vereisten voldoet, kent BOIP een depotdatum toe. Die datum is belangrijk om te bepalen welke merkaanvraag voorrang heeft bij een conflict.

Beoordeling en inschrijving

BOIP controleert of de aanvraag klopt en of je merk aan de wettelijke voorwaarden voldoet. Een naam moet bijvoorbeeld voldoende onderscheidend zijn: ‘Restaurant Amsterdam’ beschrijft vooral het soort zaak en de locatie. Bij bezwaren krijg je de gelegenheid om te reageren, al kun je niet ieder probleem oplossen door de aanvraag aan te passen.

Doorstaat je aanvraag de beoordeling en eventuele oppositie, dan wordt het merk ingeschreven. De registratie geldt tien jaar vanaf de depotdatum en kan daarna steeds met tien jaar worden verlengd.

Bezwaar maken en je merk bewaken

Na publicatie van je aanvraag hebben houders van oudere merkrechten twee maanden om bezwaar te maken via een oppositieprocedure. Eenmaal geregistreerd moet je ook zelf alert blijven op conflicterende aanvragen en het gebruik ervan door anderen. Merkregistratie beschermt je naam of logo; je restaurantconcept en recepten vallen daar niet automatisch onder.

Opent er bijvoorbeeld een restaurant met een bijna identieke naam, dan kunnen gasten de zaken verwarren. Door dat vroeg te signaleren, kun je laten beoordelen of er sprake is van een inbreuk en welke stappen nodig zijn om je naam te beschermen.

Zes manieren om je recepten en culinaire creaties te beschermen

Sommige gerechten zijn onlosmakelijk verbonden met hun maker. Denk aan de truffelsoep V.G.E. van Paul Bocuse, die uitgroeide tot een van zijn bekendste creaties. Maar die herkenning betekent niet dat je ook het exclusieve recht op een recept hebt. Daarvoor moet je kijken welke onderdelen juridisch beschermd moeten worden.

Een origineel gerecht is niet automatisch een octrooieerbare uitvinding: daarvoor is een technische vernieuwing nodig die aan de octrooieisen voldoet. Ook de smaak zelf is niet auteursrechtelijk beschermd, zo bepaalde het Europese Hof van Justitie in 2018 in de zaak over Heks’nkaas. Toch zijn er verschillende manieren om je culinaire werk te beschermen.

1. Registreer de naam van je gerecht als merk

Een onderscheidende gerechtnaam kan in aanmerking komen voor merkregistratie, mits die aan de voorwaarden voldoet en geen oudere rechten schendt. Daarmee bescherm je het commerciële gebruik van de naam voor de gekozen producten of diensten. De receptuur zelf valt buiten die merkbescherming.

Een zelfbedachte naam als ‘Koningstruffel’ kan dus een herkenbaar merk worden, maar moet eerst op beschikbaarheid worden gecontroleerd. Hoe je zulke gerechten aantrekkelijk presenteert, lees je in onze uitleg over het gratis maken van een online menukaart.

2. Bescherm je recept als bedrijfsgeheim

Een bijzondere receptuur kan een bedrijfsgeheim zijn wanneer die niet algemeen bekend of makkelijk toegankelijk is, juist door die geheimhouding commerciële waarde heeft en zorgvuldig wordt beschermd. Het kan bijvoorbeeld gaan om de precieze samenstelling van een saus of om een specifieke bereidingswijze.

Volgens de Wet bescherming bedrijfsgeheimen moet je daarvoor redelijke beschermingsmaatregelen nemen. Bewaar recepten dus niet in een onbeveiligde map die iedereen kan openen, maar bepaal wie toegang nodig heeft en hoe je vertrouwelijke informatie deelt.

3. Maak duidelijke afspraken over geheimhouding

Medewerkers die met vertrouwelijke recepten werken, moeten weten welke informatie ze niet mogen delen. Leg dat vast in een geheimhoudingsbeding en omschrijf concreet welke recepturen, verhoudingen of werkwijzen vertrouwelijk zijn. Zo is duidelijk wat de afspraak inhoudt, ook na uitdiensttreding.

Een concurrentiebeding beperkt daarnaast waar iemand na vertrek mag werken. In een tijdelijk contract mag dat volgens de Rijksoverheid alleen bij schriftelijk gemotiveerde zwaarwegende bedrijfsbelangen. Er zijn plannen voor strengere regels, waaronder een maximale duur en een vergoeding, maar die zijn nog geen geldend recht. Laat daarom per functie beoordelen of zo’n beding nodig en geldig is.

Voor vertrouwelijke recepten begint bescherming bij goede werkafspraken: beveilig je receptkaarten, beperk toegang tot wie die nodig heeft en bespreek hoe medewerkers ermee omgaan. Meer over duidelijke afspraken binnen je team lees je in ons artikel over hoe je een goede restaurantmanager wordt.

Zo verklein je de kans dat je eigen sausrecept de keuken verlaat. Geheimhouding voorkomt overigens niet dat iemand zelfstandig een vergelijkbaar recept ontwikkelt.

4. Bescherm bijzondere vormgeving met modelrecht

Voor patissiers kan modelrecht interessant zijn wanneer een taart, bonbon of ander product een bijzondere vormgeving heeft. Die moet nieuw zijn en een eigen karakter hebben. De bescherming richt zich op het uiterlijk, bijvoorbeeld de vorm en decoratie, en niet op de smaak of bereidingswijze.

Voor bescherming in de Benelux kun je een modelregistratie aanvragen bij BOIP. Wil je het ontwerp in de hele Europese Unie beschermen, dan kun je daarvoor terecht bij EUIPO.

5. Bescherm de herkenbare onderdelen van je restaurantconcept

Je kunt een restaurantconcept niet volledig afschermen met één registratie. Wel kun je afzonderlijke onderdelen beschermen, zoals je logo als beeldmerk. Een voldoende origineel logo kan daarnaast automatisch onder het auteursrecht vallen.

Dat kan ook gelden voor originele interieurontwerpen, bouwtekeningen, foto’s en teksten. Laat je die door een architect, fotograaf of ontwerper maken, dan leg je vast welke gebruiksrechten je krijgt. Betaling van de opdracht draagt het auteursrecht niet automatisch aan jou over.

6. Bescherm de tekst en fotografie van je recepten

Bij een recept in een kookboek of op je website kan de oorspronkelijke tekst auteursrechtelijk beschermd zijn, net als de bijbehorende foto’s. Die bescherming ontstaat bij het maken en vereist geen publicatie. Een ingrediëntenlijst of puur functionele bereidingsinstructie biedt doorgaans weinig ruimte voor auteursrechtelijke bescherming.

Dat onderscheid is belangrijk als je zelf een kookboek uitbrengt: lezers mogen de gerechten bereiden, maar kunnen je originele teksten en foto’s niet zomaar overnemen. Met afspraken over publicatie en hergebruik kun je bepalen hoe anderen jouw materiaal mogen gebruiken.

Welke merkstrategie past bij jouw restaurant?

Hoeveel bescherming je nodig hebt, hangt af van je activiteiten en je groeiplannen. De volgende drie niveaus helpen je om prioriteiten te stellen. Meer inspiratie voor de ontwikkeling van je concept vind je in de belangrijkste trends in de restaurantsector.

Niveau 1: een passende basis

Begin met onderzoek naar bestaande handelsnamen en merken en registreer je restaurantnaam voor de relevante diensten, doorgaans in klasse 43. Beoordeel daarnaast of een afzonderlijke logoregistratie zinvol is. Klasse 30 wordt pas relevant wanneer je bijvoorbeeld eigen sauzen, koffie of brood onder het merk verkoopt.

Niveau 2: nieuwe producten of vestigingen

Breid je uit met een delicatessenzaak of eigen producten, controleer dan of je merkregistratie die activiteiten dekt. Denk ook aan bescherming van verpakkingen en vertrouwelijke recepten. Een Uniemerk wordt vooral interessant bij activiteiten of concrete plannen buiten de Benelux; lokale groei maakt zo’n registratie niet vanzelfsprekend nodig.

Een online merkaanvraag bij EUIPO kost vanaf €850 per klasse. Voor de tweede klasse betaal je €50 extra en vanaf de derde klasse €150 per klasse.

Niveau 3: franchise en internationale groei

Bij franchise of internationale uitbreiding moeten merkregistraties en contracten op elkaar aansluiten. Leg vast wie het merk mag gebruiken, onder welke voorwaarden en hoe je vertrouwelijke kennis deelt. Een gespecialiseerde advocaat of merkengemachtigde kan helpen om die afspraken passend in te richten.

Vijf fouten bij merkbescherming die je beter voorkomt

Een goede voorbereiding voorkomt dat je bescherming achterblijft bij de ontwikkeling van je restaurant. Let daarom op deze valkuilen:

• Vertrouwen op alleen je inschrijving bij de KvK.
• Een logo registreren zonder te beoordelen of je naam afzonderlijke bescherming nodig heeft.
• Producten en diensten vergeten waarvoor je het merk daadwerkelijk wilt gebruiken.
• Vertrouwelijke recepten delen zonder afspraken of passende beveiliging.
• Pas onderzoek naar je naam doen nadat je in je uitstraling hebt geïnvesteerd.

Wat kost een merkregistratie voor je restaurant?

De kosten hangen af van het aantal merken, de gekozen klassen en eventuele begeleiding. Maak daarom onderscheid tussen de officiële aanvraagkosten en de aanvullende kosten voor onderzoek, advies en bewaking.

De officiële tarieven van BOIP

Een standaard merkaanvraag voor de Benelux kost bij BOIP €244 per klasse. De tweede klasse kost €27 extra en vanaf de derde klasse betaal je €81 per klasse. Controleer vóór je aanvraag altijd de actuele tarieven.

Registreer je één merk in twee klassen, dan betaal je €271; bij drie klassen is dat €352. Vraag je afzonderlijke registraties aan voor je naam en logo, dan betaal je de aanvraagkosten voor beide. Kies daarom de bescherming die bij je activiteiten past.

Aanvullende kosten om rekening mee te houden

Naast de aanvraagkosten kunnen de volgende posten onderdeel zijn van je budget:

• Merkonderzoek: zelf zoeken is gratis; voor een professioneel onderzoek vraag je een offerte aan.
• Juridische begeleiding: de kosten hangen af van de complexiteit van je naam, activiteiten en uitbreidingsplannen.
• Merkbewaking: een betaalde dienst kan nieuwe aanvragen signaleren die mogelijk in conflict zijn met jouw merk.
• Verlenging: na tien jaar betaal je opnieuw officiële kosten om je merkregistratie te behouden.
• Geschillen: alleen al de officiële BOIP-kosten voor een oppositie bedragen €1.045. Eventuele advieskosten komen daar nog bij.